UMIEJĘTNOŚĆ OKREŚLANIA: KTO MA PROBLEM? — jest to podstawowy dylemat w pracy opiekuna. Możliwe opcje: 1. Pacjent ma problem. 2. Opiekun ma problem. 3. Żaden z nich nie ma problemu. Określenie, kto ma problem, jest bardzo ważne w stosunkach międzyludzkich, ponieważ w zależności od tego potrzebne są różne postawy i różne umiejętności komunikacji interpersonalnej. ZACHOWANIA MOŻLIWE DO PRZYJĘCIA — to te zachowania drugiej osoby, które możemy naprawdę zaakceptować, ponieważ uniemożliwiają nam zaspokojenia własnych potrzeb. Istnieje wiele wskazówek, świadczących o tym, że akceptujecie zachowania pacjenta: macie wobec niego pozytywne uczucia, chętnie się z nim widujecie, nie odczuwacie niechęci z jego strony, wasze stosunki z pacjentem są dobre.
OBSZAR BEZ PROBLEMÓW — obszar ten obrazuje zachowania pacjenta, które nie stwarzają wam żadnych problemów i nie wskazują na to, by pacjent miał jakiś problem.PACJENT MA PROBLEM — są to te zachowania pacjenta, które są dla nas wskazówką, że przeżywa on jakieś problemy lub że jego potrzeby nie zostały zaspokojone. Zachowania te mogą mieć charakter bezsłowny (np. pacjent jest smutny) lub słowny (“czy ja kiedyś wyzdrowieję?”, nie mogę spać w nocy” itp.).TY MASZ PROBLEM (ZACHOWANIA NIE DO PRZYJĘCIA) — są to te zachowania pacjenta, które stanowią dla was problem (uniemożliwiają zaspokojenie waszych potrzeb, przeszkadzają wam w wypełnieniu czynności zawodowych itp.). Najbardziej wiarygodną wskazówką, że zachowanie pacjenta jest dla was nie do przyjęcia, są wasze uczucia (złość, irytacja, znudzenie itp.).UMIEJĘTNOŚCI PRZYDATNE W ROZWIĄZYWANIU PROBLEMÓW PACJENTÓW: informacje zwrotne aktywne słuchanie (patrz: materiał pt. “Komunikacja interpersonalna”) UMIEJĘTNOŚCI KONIECZNE W SYTUACJI, GDY TY MASZ PROBLEM: umiejętność konfrontacji, umiejętność “zmiany biegów”. KONFRONTACJA — jest to rozmyślna próba przyjścia komuś z pomocą w badaniu skutków któregoś z jego zachowań. Celem konfrontacji jest wysłanie takiego komunikatu, który ma wpłynąć na pacjenta, by zmienił swe zachowanie, ponieważ jest ono dla was nie do przyjęcia.DWA TYPY KONFRONTACJI: — KONFRONTACJA INFORMACYJNA — polega na zakomunikowaniu drugiej osobie, jakie są twoje obserwacje jej zachowania i jaki wpływ ma to zachowanie na ciebie. Konfrontacja informacyjna jest w wielu przypadkach tym samym, co informacja zwrotna i powinno się do niej stosować te same zasady.
— KONFRONTACJA INTERPRETACYJNA — jest to podobny komunikat, jak w przypadku konfrontacji informacyjnej, ale zawierający dodatkowo interpretację zachowania drugiej osoby. Podstawową zasadą w stosowaniu k. Interpretacyjnej jest OSTROŻNOŚĆ (interpretacja jest tylko hipotezą na temat zachowania drugiej osoby, a nie oczywistym faktem). INNE ZASADY KONSTRUKTYWNEJ KONFRONTACJI: empatia, odpowiedni czas, zwięzłość, jasność, autentyczność, pozytywne nastawienie do odbiorcy (chęć: zbliżenia się do niego, pomocy w dokonaniu zmian na lepsze — budowanie na jego mocnych stronach), używanie komunikatów “ja”.
NIEWŁAŚCIWE SPOSOBY KONFRONTACJI: komunikaty “ty”, komunikaty wyrażające złość. KOMUNIKATY “TY” — są to komunikaty, w których do wyrażania swoich przeżyć nadawca posługuje się zaimkiem “ty” jako podmiotem.
Przykł.: WYRAŻANIE ZŁOŚCI — jest nie wskazane, gdyż:złość jest uczuciem związanym z agresją, a wiadomo, że “agresja rodzi agresję”, złość jest uczuciem wtórnym (tzn. że kryją się pod nią pewne uczucia pierwotne: lęk, uraza, rozczarowanie itp.). Gniew jest najczęściej świadomą postawą, przyjęciem pewnej roli w celu dania komuś nauczki, ukarania go i zmuszenia, aby więcej tak nie postępował. Reakcja złości ma więc u podstaw niewłaściwą intencję: nie chodzi w niej o pomoc drugiej osobie, dlatego okazywanie złości wzbudza najczęściej uczucia oporu i zemsty.
KOMUNIKATY “JA” — są to wypowiedzi osobiste, czyli informacje odnoszące się wyłącznie do nadawcy, dotyczące jego myśli, uczuć, potrzeb, zachowań itp. Znakiem wypowiedzi osobistych są zaimki: “ja”, “mnie”, “moje” (w przeciwieństwie do określeń ogólnych: “wszyscy”, “niektórzy”, “ludzie” itp.). Komunikaty “ja” są podstawą umiejętności interpersonalnej zwanej otwartością i są najbardziej skutecznym narzędziem w owocnej komunikacji.RODZAJE KOMUNIKATÓW “JA”: komunikaty deklaracyjne (przekazują innym czyjeś przekonania, upodobania, opinie, itp.),
komunikaty odpowiadające (informują o tym, co czuje ich nadawca, gdy ktoś go o coś prosi),
komunikaty zapobiegawcze (przekazują potrzebę nadawcy, zrobienia czegoś, dla uniknięcia w przyszłości jakichś problemów. Nadawca wyraża pragnienie nawiązania w tym względzie współpracy z odbiorcą).
Komunikaty konfrontacyjne (mają wpłynąć na zmianę zachowania odbiorcy, które jest dla nadawcy nie do przyjęcia). TRZYCZĘŚCIOWY KONFRONTACYJNY KOMUNIKAT “JA” — ma na celu zmianę zachowania drugiej osoby, nie naruszając równocześnie poczucia jej godności i nie wpływając ujemnie na wzajemne kontakty. Komunikat ten składa się z trzech elementów: Nieoskarżający opis zachowania, które jest dla was problemem (np. “martwię się, że nie odpowiada pan na moje telefony...”. Widoczne i konkretne skutki zachowania odbiorcy (np.: “gdy zbyt głośno słucha pan radia, muszę tracić czas, na skargi pacjentów, którzy nie mogą zasnąć”). Uczucia nadawcy (np. “martwi mnie, że pan nie chce spacerować. Boję się, że to opóźni pana powrót do domu”).
UMIEJĘTNOŚĆ “ZMIANY BIEGÓW” — jest to umiejętność konieczna w sytuacji, gdy komunikat konfrontacyjny stał się dla pacjenta problemem — wzbudził w nim gwałtowne uczucia lub silny opór. Umiejętność ta polega na chwilowej rezygnacji z postawy asertywno-konfrontacyjnej (“posuwania się do przodu”), na rzecz postawy słuchania i zrozumienia (“wycofanie się”), co nazywamy “wrzuceniem na chwilę biegu wstecznego”.OTWARTOŚĆ — jest to postawa bycia uczciwym, szczerym i bezpośrednim w kontaktach z innymi, i równocześnie umiejętność dzielenia się z inną osobą tym, co czuje nadawca wobec tego, co zrobił albo powiedział odbiorca, albo co czuje nadawca wobec zachodzących właśnie wydarzeń. Może to być również przekazanie takich informacji z przeszłości, które są ważne dla zrozumienia obecnych reakcji nadawcy.Otwartość polega na wyrażaniu uczuć, a nie faktów. Nie oznacza to jednak ujawniania intymnych szczegółów z przeszłości nadawcy (jego związek z odbiorcą jest budowany jedynie przez odkrywanie wzajemnych reakcji na te wydarzenia, których wspólnie doświadczają). O. musi być adekwatna do charakteru relacji z drugą osobą i stosowna do sytuacji (1. Jeśli ktoś nie zasługuje na zaufanie, nie jest mądre być wobec niego szczerym; 2. Zbytnia otwartość może odstraszyć innych). O. wiąże się z ryzykiem odrzucenia, ale brak otwartości prowadzi do samotności. O. to prośba, skierowana do drugiej osoby, o jej wsparcie i akceptację.
Pozytywne skutki otwartości: Umacnianie związków z ludźmi. Prowokowanie innych do wzajemności (tj. bycia również otwartymi). Lepsze wzajemne poznanie się. Lepsze poznanie samego siebie (“zwierciadło społeczne”). Wyrażanie własnej osobowości, indywidualności — okazja do rozwoju.
|
Pokaż oceny
Pokaż komentarze
Wersja przyjazna dla wydruku